Σίντσια Μαρσέλ: Η τέχνη είναι η πραγματική άσκηση της ελευθερίας

Η Βραζιλιάνα καλλιτέχνης Σίντσια Μαρσέλ τιμήθηκε στη φετινή 57η Μπιενάλε Εικαστικών της Βενετίας με εύφημο μνεία, το δεύτερο σημαντικό βραβείο για εθνική συμμετοχή στην διοργάνωση. Η εκλεκτή καλλιτέχνης μίλησε αποκλειστικά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον απεσταλμένο του, Γιώργη-Βύρωνα Δάβο, εξηγώντας το έργο της, την κατάσταση του πολιτισμού στη χώρα της, τη Βραζιλία, ένα κράτος με τεράστια παράδοση και κουλτούρα, εκφράζοντας την ανησυχία της για το τι μέλλει γενέσθαι, υπό τις παρούσες συνθήκες.

Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης:

- Θα ήθελα να μας εξηγήσετε το σκεπτικό σας για την κατασκευή ενός νέου χώρου, εντός του περιπτέρου της Βραζιλίας, τον οποίο ονομάσατε «Χώρο Κυνηγιού». Τι είδους κυνήγι είναι αυτό; Θηρίων ή ανθρώπων; ευτυχίας, χώρου επιβίωσης ή της αποσύνθεσής του;

- Εγώ πιστεύω πως περισσότερο έχει σχέση με έναν χώρο δημιουργίας σχέσεων. Σχέσεων μεταξύ της τέχνης και του κοινού, μεταξύ αντικειμένων και των ίσκιων τους. Η αλήθεια είναι πως θέλησα να παρέμβω στην αρχιτεκτονική δομή του βραζιλιάνικου περιπτέρου. Το τροποποίησα αρκετά, ιδίως το πάτωμά του, πάνω στο οποίο θέλησα να δημιουργήσω έναν κοινό, κοινόχρηστο χώρο σε όλα τα δωμάτιά του. Θεωρώ επίσης ότι χρησιμοποιείται ως ένας αστικός χώρος, που μ' αυτόν τον τρόπο γίνεται ιερός. Επειδή για εμένα είναι πολύ σημαντικό να τραβήξω το έξω στο μέσα και αντίστροφα. Την ίδια στιγμή, αυτό το πάτωμα είναι ένα πλαίσιο, ένα πλέγμα σχέσεων, όπως υποδηλώνει η βιομηχανική σχάρα της κατασκευής του. Συνεπώς, η προσέγγισή μου εμπεριέχει και την χειρονομία ενός βιομηχανικού προϊόντος και της παραγωγής του. Και επίσης μετέφερα από την ίδια βιομηχανική περιοχή τις πέτρες που βλέπετε. Τοποθετώντας τις πέτρες σε τυχαία θέση δημιουργώ έναν γρίφο, που διασπά με την τυχαιότητά της την ορθολογιστική διάταξη της σχάρας και του πλαισίου της, ενσωματώνοντας ταυτόχρονα ένα στοιχείο της φύσης και της κουλτούρας, ένα στοιχείο χαοτικό πάνω στην πλαισίωση και την οροθέτηση, μίας ελευθερίας αν θέλετε. Επιπλέον, η κλίση που δημιούργησα είχε στόχο να δημιουργήσω μία νέα κυκλοφορία στον χώρο για τους θεατές, καθώς το Βραζιλιάνικο περίπτερο βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, κι η διάταξή του ως διάδρομου είναι ένα πέρασμα, όπου ο θεατής το διαβαίνει για να πάει σε κάποιο άλλο. Γι' αυτό και πολλοί επισκέπτες της Μπιενάλε- που πρέπει σε λιγοστό χρόνο να δουν όσο το δυνατόν περισσότερα εκθέματα κι απλώς περνούν από αυτό έχοντας επίσης να ανέβουν μία ανηφόρα- είναι αναγκασμένοι να βραδύνουν το βήμα και να κοιτάξουν τα εκθέματα. Την ίδια στιγμή, με το περπάτημα, οι πέτρες είτε κυλούν προς την κατωφέρεια, είτε πέφτουν κάτω από τη σχάρα, στο έδαφος. Αυτός ο μετεωρισμός επίσης πάνω από το έδαφος υποβάλλει νέα επίπεδα, χώρους κι ιδέες για τον χώρο, ο επάνω χώρος, ο κάτω χώρος. Κι επιπλέον, το βίντεο που προβάλλεται αποτελεί ένα παράθυρο προς τα έξω, ένα παράθυρο προς την πραγματικότητα. Όλα λοιπόν τα στοιχεία έχουν στόχο να δημιουργήσουν ερωτήματα για τις σημασίες των πραγμάτων.

- Και να δημιουργήσουν, ενδεχομένως, νέες σημασίες για τα ίδια τα πράγματα;

- Ακριβώς, ένα πράγμα γίνεται πολλά πράγματα.

- Ακόμη κι η πέτρα τοποθετημένη στην φυσική της μορφή χάνει τη σημασία που έχει η ίδια της η θέση στη φύση;

- Ναι. Σε αυτήν την περίπτωση κανείς δεν έχει ιδέα εάν βρίσκεται σε οικείο τόπο ή στον χώρο κάποιου άλλου. Εάν, δηλαδή, η πέτρα αυτή βρίσκεται στο συγκεκριμένο σημείο τοποθετημένη από κάποιον άλλο, ή εάν έχει μετακινηθεί από μόνη της.

- Μήπως αυτή η εγκατάσταση αποτελεί αναπαράσταση του τι συμβαίνει και στην τέχνη, εξίσου και στην κοινωνία της Βραζιλίας, όπου- γι' αυτόν που γνωρίζει την κατάσταση στη χώρα- οι άνθρωποι είναι ταυτόχρονα μέσα κι έξω, από τις πόλεις, το σύστημα κ.ο.κ.;

- Ακριβώς. Στη Βραζιλία ο κόσμος ζει ταυτόχρονα εντός κι εκτός νόμου, εντός κι εκτός του χώρου και του τόπου. Μάλιστα, ακριβώς τούτη τη στιγμή στη χώρα μου, έχουμε υποστεί ένα πραξικόπημα κατά της δημοκρατίας και βρισκόμαστε σε μία ενδιάμεση κατάσταση, σε μία υποτιθέμενη δημοκρατία, που έχει όμως καταλύσει κάθε έννοια δημοκρατίας. Και για τον λόγο τούτο πιστεύω πως είναι ώρα να θίξουμε πιο σοβαρά αυτά τα θέματα. Η ιδέα του περιορισμού είναι πολύ πιο κοντά στους ανθρώπους απ' όσο οι ίδιοι πιστεύουν. Υπάρχουν περιορισμοί νοητικοί, ψυχολογικοί , οι περιορισμοί του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος. Συνεπώς θεωρώ, πως εδώ είναι ένας χώρος που διατέμνει αυτές τις διαφορές, διαπερνά αυτούς τους τόπους περιορισμού, περιλαμβανομένου και του αυτοπεριορισμού που βάζουν μέσα τους οι άνθρωποι. Η τέχνη έχει αυτή τη δύναμη, να δίνει τη δυνατότητα να ασκεί κάποιος την ελευθερία του. Η τέχνη είναι η πραγματική άσκηση της ελευθερίας. Κι ελευθερία θα πρέπει να εξασφαλίζεται καθημερινά, να καθορίζεται μέσα από διαδικασίες ποια είναι η ελευθερία. Πιστεύω πως εδώ έχω δημιουργήσει έναν χώρο συναίσθησης, καθώς και στη Βραζιλία υπάρχει η παράδοση κι η τάση της συμμετοχής του θεατή. Γι' αυτό θεωρώ ότι το πάτωμα, σαν το πάτωμα του σπιτιού μας, είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής της δουλειάς μου. Είναι ένα πάτωμα που προκαλεί ενδιαφέρον και παράλληλα εντάσεις. Είναι ένα πάτωμα που αντιδρά, που καταπίνει όχι μόνον τις πέτρες, αλλά και τα πράγματα που περικλείει, ό,τι δεν μπορεί να κρατήσει το αφήνει να πέσει. Είναι ένα τραγικό πάτωμα, που δημιουργεί έναν χώρο σχέσεων, σαν να ήταν ένα ζωντανό αντικείμενο.

- Θα ήθελα να σας κάνω μία άλλη ερώτηση, σχετική με τη σημερινή κατάσταση στη Βραζιλία, μία χώρα όπου προηγουμένως ήταν ιδιαίτερα ανοιχτή στην παραγωγή τέχνης, έδινε μεγάλη σημασία στις τέχνες (σ.σ. υπουργός Πολιτισμού έχει διατελέσει ο μεγάλος ,τραγουδοποιός Ζιλμπέρτου Ζιλ).Ποια είναι, λοιπόν, η κατάσταση στον χώρο της τέχνης σήμερα στην Βραζιλία;

- Επικρατεί μεγάλη ανησυχία, διότι όπως προείπα υπήρξε ένα συνταγματικό πραξικόπημα και κανείς δεν γνωρίζει τι θα γίνει. Επιπλέον, όταν οι πολιτικοί στόχοι ενός τέτοιου εγχειρήματος αποβλέπουν στην επιβολή οικονομίστικων μέτρων, πέρα από τα συμφέροντα της κοινωνίας και τους πολίτες, η κουλτούρα και η εκπαίδευση, πλήττονται ιδιαίτερα. Εγώ βέβαια, ως καλλιτέχνης ποτέ δεν πίστευα στην «θεσμοποίηση» του χαρακτήρα της τέχνης.'Εδινα μεγάλη σημασία στα «περιθώρια» . Πιστεύω πάντοτε πως ο καλλιτέχνης βαδίζει έξω από τους θεσμικούς χώρους και τις κρατούσες απόψεις. Για παράδειγμα, νιώθω πως το ατελιέ μου είναι μέσα στο μυαλό μου, γιατί πάντοτε δουλεύω θέτοντας ερωτήματα και συλλογιζόμενη για τα πράγματα που με περιβάλλουν. Και πραγματικά ο χώρος της τέχνης είναι ένας χώρος που είναι αδύνατο να εισέλθεις εάν δεν έχεις ένστικτο, γιατί είναι ένας χώρος επινόησης και εφεύρεσης, που κινητοποιεί τον άνθρωπο.

- Επιπλέον, η Βραζιλία είναι μία χώρα που πάντοτε βίωνε κρίσεις κι επιβίωνε...

- Και ακριβώς η τέχνη στη Βραζιλία είναι ισχυρή, επειδή οι άνθρωποί της είναι αναγκασμένοι να εφευρίσκουν τα πάντα στον χώρο που ζουν. Στη Βραζιλία τα πάντα, ακόμη κι η ζωή η ίδια, είναι μία εφεύρεση, μία επινόηση, εξ ού και είναι μία ζωντανή χώρα. Γιατί η δουλειά μας είναι να εφευρίσκουμε τρόπους διαβίωσης. Ζούμε κυριολεκτικά μέρα με τη μέρα. [ΑΠΕ-ΜΠΕ]

Twitter